Nếu tay hoặc chân yếu đột ngột ngay lúc này, hãy gọi cấp cứu địa phương ngay. Đừng chờ đọc hết bài hoặc tự lái xe đi khám. Yếu mới xuất hiện có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó đột quỵ và một số tình trạng thần kinh là cấp cứu phụ thuộc thời gian. Bài này dành cho người đang tìm hiểu cách nhận biết và hành động an toàn; không thể thay thế nhân viên cấp cứu.
Dấu hiệu gợi ý đột quỵ: nhớ mặt, tay, lời nói và thời gian
- Mặt: một bên mặt đột ngột xệ hoặc nụ cười lệch.
- Tay: một bên tay đột ngột yếu hoặc tê, không giữ được khi cùng nâng hai tay; chân cùng bên cũng có thể yếu.
- Lời nói: nói khó, nói lắp, không hiểu lời người khác hoặc khó tìm từ.
- Thời gian: gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
Các dấu hiệu khác có thể gồm nhìn mờ/mất thị lực đột ngột, chóng mặt kèm mất thăng bằng, lú lẫn mới hoặc đau đầu dữ dội khác thường. Không phải ai cũng có đủ dấu hiệu trên. NHS: Symptoms of a stroke; London Ambulance NHS: Emergency stroke advice.
Nếu yếu tự hết sau vài phút có còn cần cấp cứu không?
Có. Triệu chứng giống đột quỵ có thể giảm hoặc biến mất; đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc tình trạng khác vẫn cần đánh giá ngay. Không thể dựa vào việc “hết yếu rồi” để yên tâm. Nếu dấu hiệu xuất hiện gần đây, hãy gọi cấp cứu hoặc đi cấp cứu theo hướng dẫn địa phương, nói rõ thời điểm bắt đầu và đã hồi phục thế nào. NHS: Stroke symptoms, even if they stop; UCLH NHS: Transient ischaemic attack.
Trong lúc chờ cấp cứu nên làm gì?
- Giúp người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn, tránh ngã; giữ thông thoáng và theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu.
- Ghi nhớ thời điểm cuối cùng còn bình thường và thời điểm phát hiện triệu chứng; chuẩn bị danh sách thuốc, nhất là thuốc chống đông, cùng bệnh nền nếu có.
- Không tự lái xe hoặc để người bệnh tự lái; không trì hoãn để đặt lịch khám thường, chụp hình ảnh tư nhân hay thử tập phục hồi.
- Không tự cho uống thuốc, kể cả aspirin, khi chưa có chỉ dẫn của nhân viên y tế; đột quỵ có thể do nhiều cơ chế và cần đánh giá trước xử trí.
Tổng đài cấp cứu sẽ hướng dẫn các bước phù hợp với tình trạng cụ thể. NHS: Stroke—immediate action; London Ambulance NHS: what to do.
Yếu cả hai chân cùng đau lưng là một tình huống cảnh báo khác
Nếu đau thắt lưng kèm yếu hoặc tê hai chân tiến triển, tê vùng quanh bộ phận sinh dục/hậu môn, bí tiểu mới hoặc mất kiểm soát đại tiện, cần cấp cứu để loại trừ chèn ép chùm đuôi ngựa. Không phải mọi yếu chân đều là đột quỵ và không phải mọi đau lưng đều là cấp cứu; kiểu xuất hiện cùng dấu hiệu đi kèm quyết định mức độ khẩn. Xem bài tê chân kèm đau thắt lưng: khi nào cần cấp cứu. NHS: Back pain red flags; North Bristol NHS: Cauda equina emergency assessment.
Khác gì với tê tay chân kéo dài?
Tê châm chích thoáng qua sau tì đè hoặc tê tái diễn nhiều tuần cũng cần đánh giá khi kéo dài, nhưng không nên trộn chúng với mất sức cơ đột ngột. Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng bắt đầu đột ngột hay từ từ, một hay hai bên, có rối loạn nói/nhìn/đi lại, đau cổ/lưng hay không. Xem nội dung chung tê bì tay chân: nguyên nhân và dấu hiệu cần khám hoặc tình huống tê tay kèm đau cổ vai gáy. Nếu yếu đột ngột, không dùng các bài này để trì hoãn cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ yếu một chân mà không méo miệng có cần cấp cứu?
Yếu mới xuất hiện đột ngột vẫn cần được đánh giá khẩn, đặc biệt nếu rõ rệt, ảnh hưởng đi lại, hoặc kèm tê, nhìn mờ, nói khó hay mất thăng bằng. Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có đủ FAST; tổng đài cấp cứu sẽ hướng dẫn.
Triệu chứng hết rồi có thể chờ ngày mai không?
Không nên. Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể là cảnh báo trước đột quỵ. Hãy báo ngay cho cấp cứu/y tế khẩn theo nơi bạn ở.
Có nên tự uống aspirin?
Không tự dùng khi chưa có chỉ dẫn cho cơn yếu đột ngột; cần xác định loại và nguyên nhân trước khi điều trị.
Lưu ý y khoa: Bài viết chỉ mang tính tham khảo và không phải công cụ chẩn đoán. Khi đang có yếu tay/chân đột ngột hoặc triệu chứng nghi đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay. Không có bài tập hoặc liệu pháp tay nào thay thế được cấp cứu.
