“Có nên khám cơ xương khớp mỗi 6 tháng hoặc mỗi năm?” là câu hỏi dễ hiểu, nhất là với người làm việc ngồi lâu hoặc từng đau lưng. Tuy nhiên, không có một lịch khám cơ xương khớp cố định phù hợp với mọi người. Khám theo triệu chứng, bệnh nền và nguy cơ cá nhân có ích hơn việc tự chụp X-quang/MRI định kỳ khi không có chỉ định. Bài viết giúp phân biệt khám phòng ngừa hợp lý với xét nghiệm không cần thiết.
Người không có triệu chứng có cần chụp cột sống định kỳ?
Không nên coi chụp X-quang hay MRI cột sống hằng năm là bước “bắt buộc” để phòng bệnh. Ngay cả với người đang đau lưng, NICE khuyến nghị không chụp hình ảnh thường quy ở cơ sở không chuyên khoa và chỉ cân nhắc ở bối cảnh chuyên khoa nếu kết quả có khả năng thay đổi cách điều trị. Khuyến nghị này không thay thế chỉ định riêng khi có chấn thương, bệnh lý nghiêm trọng hoặc dấu hiệu cảnh báo. Chụp phim có thể phát hiện thay đổi theo tuổi không liên quan triệu chứng, vì vậy kết quả cần được giải thích cùng bệnh sử và khám. NICE NG59: Imaging recommendations.
Khi nào nên chủ động đặt lịch khám?
- Đau khớp hoặc đau lưng/cổ kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng ngủ, đi lại, làm việc hay sinh hoạt.
- Khớp sưng, cứng buổi sáng kéo dài, hạn chế vận động hoặc triệu chứng nặng lên.
- Tê, yếu, vụng về tay chân, đau lan, hoặc bạn không chắc nguyên nhân triệu chứng.
- Đã có bệnh cơ xương khớp hoặc chấn thương cần theo dõi: trao đổi với bác sĩ đang quản lý để xác định thời điểm tái khám thay vì tự đặt lịch chung cho mọi người.
NHS khuyên người có đau khớp kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng sinh hoạt đi khám; người đau lưng không cải thiện sau tự chăm sóc hoặc xuất hiện dấu hiệu đáng lo cũng cần đánh giá. NHS: Joint pain; NHS: Back pain; NHS: Osteoarthritis.
Có trường hợp nào cần cấp cứu thay vì chờ lịch “định kỳ”?
Có. Yếu tay/chân đột ngột một bên kèm méo miệng hoặc nói khó là dấu hiệu nghi đột quỵ; hãy gọi cấp cứu. Đau lưng kèm bí tiểu mới, tê vùng yên ngựa hoặc yếu/tê cả hai chân tăng nhanh cũng cần đến khoa cấp cứu. Khớp nóng đỏ sưng đau kèm sốt hoặc không thể chịu lực sau chấn thương cần được đánh giá khẩn theo tình huống. NHS: Stroke symptoms; NHS: Back pain red flags; NHS: Joint pain urgent signs.
Nếu muốn phòng ngừa, nên ưu tiên điều gì?
Hoạt động thể chất đều đặn và tăng sức mạnh cơ là nền tảng có bằng chứng cho sức khỏe nói chung. WHO khuyến nghị người trưởng thành cố gắng đạt ít nhất 150 phút hoạt động cường độ vừa mỗi tuần (hoặc mức tương đương), cùng hoạt động tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày/tuần; cần điều chỉnh theo tuổi, sức khỏe và khả năng. Bắt đầu từ mức phù hợp vẫn tốt hơn không vận động. Điều này không bảo đảm ngăn được mọi bệnh xương khớp, nhưng là lựa chọn thiết thực hơn chụp phim không chỉ định. WHO: Physical activity recommendations; NHS: Exercise.
Nếu đang đau hoặc có bệnh nền, hãy trao đổi về loại vận động an toàn. Đừng cố tập qua cơn đau tăng hoặc tự dùng một bài tập cho mọi người. Từ trang chủ Ocean Healthcare bạn có thể xem thông tin dịch vụ, nhưng hãy hỏi rõ người trực tiếp khám, phạm vi chuyên môn, lợi ích, rủi ro và chi phí trước khi quyết định.
Buổi khám khi có triệu chứng thường diễn ra ra sao?
Người khám thường hỏi thời điểm, vị trí, mức ảnh hưởng, bệnh nền và thuốc đang dùng; sau đó đánh giá vận động, sức cơ, cảm giác hoặc phản xạ tùy triệu chứng. Không phải ai cũng cần chụp phim hoặc xét nghiệm máu. Xem bài khám thần kinh cơ xương khớp thường gồm những gì. Nếu đau cổ là vấn đề chính, tham khảo đau cổ vai gáy: khi nào cần đi khám.
Có nên khám “tổng quát xương khớp” để phát hiện mọi bệnh?
Không có một gói kiểm tra nào bảo đảm phát hiện mọi bệnh cơ xương khớp. Giá trị của thăm khám phụ thuộc câu hỏi lâm sàng, nguy cơ và triệu chứng. Nếu không đau, không tê yếu và vẫn vận động bình thường, bạn có thể ưu tiên hoạt động thể chất, nghỉ vận động trong ngày làm việc và trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ riêng. Nếu xuất hiện triệu chứng, khám theo vấn đề cụ thể thường hữu ích hơn “tầm soát” bằng nhiều ảnh chụp không rõ chỉ định.
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thiết lập tần suất tái khám cho từng người hoặc cam kết một gói khám tại Ocean Healthcare. Bác sĩ điều trị sẽ quyết định lịch theo dõi cho bệnh đã chẩn đoán. Không trì hoãn cấp cứu khi có dấu hiệu thần kinh đột ngột, rối loạn tiểu/đại tiện mới hoặc chấn thương nặng.
Tài liệu tham khảo
- NICE NG59 — Low back pain and sciatica: recommendations.
- NHS — Joint pain.
- NHS — Back pain.
- NHS — Osteoarthritis.
- WHO — Physical activity.
- NHS — Exercise.
- NHS — Stroke symptoms.
