Chiropractic có thể được cân nhắc cho một số người cao tuổi, nhưng không phù hợp cho mọi người và không nên quyết định chỉ dựa vào tuổi. Điều quan trọng hơn là chẩn đoán, mục tiêu chức năng, mức độ yếu, sức khỏe xương, bệnh nền, thuốc đang dùng và loại kỹ thuật dự kiến. Người có loãng xương, gãy xương gần đây, chấn thương, ung thư, nhiễm trùng hoặc triệu chứng thần kinh cần được đánh giá y khoa trước khi nghĩ đến thao tác cột sống.
Câu trả lời ngắn: phù hợp khi nào?
Một người lớn tuổi có đau lưng cơ học không đặc hiệu, đã được loại trừ nguyên nhân nguy hiểm, còn khả năng tham gia tập luyện và có mục tiêu rõ như đi lại, ngủ hoặc tự chăm sóc tốt hơn có thể trao đổi về trị liệu bằng tay. WHO đưa liệu pháp thao tác cột sống vào nhóm có thể được cân nhắc cho đau thắt lưng mạn nguyên phát, nhưng mức chắc chắn của bằng chứng cho can thiệp này rất thấp và chăm sóc cần cá thể hóa.
NICE chỉ khuyến nghị cân nhắc trị liệu bằng tay như một phần của gói có tập luyện, có thể kèm hỗ trợ tâm lý; không coi đây là điều trị đơn độc. Vì vậy, câu hỏi hữu ích không phải “người cao tuổi có nắn được không?” mà là “vấn đề hiện tại là gì, rủi ro cá nhân ra sao và lựa chọn nào giúp đạt mục tiêu với mức can thiệp thấp nhất?”.
Lợi ích có thể có và giới hạn bằng chứng
NCCIH tổng hợp rằng với đau thắt lưng cấp hoặc mạn ở người lớn, thao tác cột sống có thể tạo cải thiện nhỏ về đau và chức năng, tương tự một số lựa chọn được khuyến nghị khác. Kết quả trung bình không bảo đảm hiệu quả cho từng người và không chứng minh “đưa đốt sống về đúng vị trí”.
WHO nhấn mạnh chăm sóc đau lưng mạn cần toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm và phối hợp nhiều thành phần. Ở người lớn tuổi, hiệu quả có ý nghĩa nên được đo bằng hoạt động cụ thể: đứng dậy khỏi ghế, đi bộ, leo cầu thang, ngủ, tự mặc quần áo hoặc tham gia sinh hoạt. Chỉ giảm điểm đau trong thời gian ngắn chưa đủ để tiếp tục một liệu trình kéo dài.
Vì sao người cao tuổi cần sàng lọc kỹ hơn?
Người cao tuổi có thể đồng thời có loãng xương, thoái hóa, rối loạn thăng bằng, đa bệnh lý và dùng nhiều thuốc. NHS cho biết loãng xương làm xương yếu và dễ gãy; gãy đốt sống đôi khi xảy ra sau tác động rất nhẹ. NCCIH lưu ý nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng có thể cao hơn ở người có bệnh nền làm tăng nguy cơ chấn thương.
- Sức khỏe xương: hỏi về loãng xương, gãy xương do chấn thương nhẹ, giảm chiều cao, đau lưng đột ngột và thuốc điều trị xương.
- Thuốc: khai đầy đủ thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, corticoid kéo dài, thuốc gây buồn ngủ hoặc chóng mặt; không tự ý ngừng thuốc.
- Thần kinh và mạch máu: kiểm tra yếu, tê, dáng đi, thăng bằng, chóng mặt, nhìn đôi, nói khó và đau đầu/cổ bất thường.
- Yếu và nguy cơ ngã: đánh giá khả năng đứng lên ngồi xuống, đi bộ, dùng dụng cụ hỗ trợ và tiền sử ngã.
- Nguyên nhân khác: xem xét chấn thương, nhiễm trùng, ung thư, bệnh viêm, phình mạch hoặc đau do cơ quan nội tạng khi biểu hiện không điển hình.
Khi nào không nên nắn chỉnh ngay?
Không nên thực hiện thao tác lực nhanh tại vùng nghi có gãy xương, xương rất yếu, tổn thương phá hủy xương, nhiễm trùng, bất ổn cấu trúc hoặc chèn ép thần kinh tiến triển. Sau té ngã hoặc khi đau mới dữ dội, cần ưu tiên đánh giá nguyên nhân. Xem thêm danh sách những trường hợp không nên nắn chỉnh cột sống.
Ngay cả khi không có chống chỉ định tuyệt đối, người cao tuổi có thể phù hợp hơn với huy động khớp trong tầm chịu được, kỹ thuật mô mềm, giáo dục, bài tập tăng sức mạnh và thăng bằng thay vì thao tác lực nhanh. Kỹ thuật, lực, tư thế và số buổi phải được điều chỉnh theo đáp ứng.
Một buổi đánh giá an toàn nên có gì?
- Hỏi bệnh sử, thời điểm khởi phát, chấn thương, bệnh nền, phẫu thuật, thuốc và mục tiêu chức năng.
- Khám vận động, sức cơ, cảm giác, phản xạ khi phù hợp, dáng đi và nguy cơ ngã.
- Giải thích chẩn đoán làm việc, lựa chọn thay thế, lợi ích có thể có và rủi ro.
- Chọn can thiệp ít lực nhất có khả năng đạt mục tiêu; không mặc định phải phát ra tiếng “rắc”.
- Kết hợp kế hoạch vận động hoặc tập luyện phù hợp năng lực.
- Đặt tiêu chí đánh giá lại và dừng/chuyển khám nếu không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu mới.
Không nên chụp X-quang hoặc MRI thường quy chỉ vì đau lưng. NICE khuyến nghị chỉ cân nhắc hình ảnh ở môi trường chuyên khoa khi kết quả có khả năng làm thay đổi xử trí.
Tác dụng không mong muốn cần biết
Đau tăng nhẹ, cứng hoặc đau đầu thoáng qua có thể gặp và thường giảm trong khoảng một ngày. Biến cố nghiêm trọng đã được báo cáo nhưng hiếm và chưa có ước tính chính xác. Người bệnh cần được thông báo trước và có cách liên hệ nếu triệu chứng tăng. Không nên coi đau kéo dài hoặc triệu chứng thần kinh là “phản ứng thải độc”.
Dấu hiệu cần đi khám hoặc cấp cứu
Đi cấp cứu khi có yếu hoặc liệt mới xuất hiện, tê vùng yên ngựa, bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện, đau ngực/khó thở, ngất, méo miệng, nói khó, nhìn đôi, mất thăng bằng đột ngột hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Khám sớm nếu đau sau té ngã, đau đêm tăng dần, sốt, sụt cân không chủ ý, tiền sử ung thư, đau lưng mới dữ dội hoặc giảm chiều cao đột ngột.
Câu hỏi nên hỏi trước khi bắt đầu
- Mục tiêu chức năng nào sẽ được đo và sau bao lâu đánh giá lại?
- Đã sàng lọc loãng xương, gãy xương, thuốc và nguy cơ ngã chưa?
- Có lựa chọn nhẹ hơn hoặc chương trình tập luyện nào không?
- Rủi ro riêng của thao tác vùng cổ/lưng là gì và lựa chọn thay thế ra sao?
- Dấu hiệu nào cần dừng, liên hệ cơ sở hoặc đi cấp cứu?
Để hiểu tổng quan, xem Chiropractic là gì và giới hạn bằng chứng, bài nắn chỉnh cột sống: lợi ích, rủi ro và giới hạn và trang phương pháp điều trị.
Tài liệu tham khảo
- WHO: Guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain.
- WHO: Release summary for chronic low back pain guideline.
- NICE NG59: Low back pain and sciatica recommendations.
- NCCIH: Spinal Manipulation—What You Need To Know.
- NHS: Osteoporosis overview.
- Maiers et al.: Spinal manipulative therapy and home exercise for seniors.
- Paige et al.: Spinal manipulative therapy for acute low back pain.
- Rubinstein et al.: Spinal manipulative therapy for chronic low back pain.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định cá nhân. Người cao tuổi có bệnh nền, loãng xương, dùng thuốc chống đông hoặc vừa chấn thương nên trao đổi với người có thẩm quyền chuyên môn trước khi bắt đầu bất kỳ can thiệp nào.
