Đau lưng sau sinh có thể xuất hiện trong thời gian cơ thể hồi phục, khi giấc ngủ bị gián đoạn và các việc chăm em bé khiến bạn phải cúi, nâng hoặc giữ một tư thế lâu. Cơn đau không tự nói lên nguyên nhân: đau cơ, khớp vùng lưng hoặc chậu có thể cùng tồn tại với những vấn đề sau sinh cần được khám. Bài viết giúp bạn điều chỉnh sinh hoạt, nhận biết khi nào nên trao đổi với nhân viên y tế và khi nào cần cấp cứu.
Đau lưng sau sinh có thể liên quan đến điều gì?
Theo NHS, khó chịu thể chất sau sinh có thể liên quan đến thai kỳ, cuộc sinh hoặc các động tác khi chăm trẻ như nâng và cúi. Căng cơ và sự thay đổi sức mạnh vùng bụng cũng có thể góp phần gây đau. Tuy nhiên không nên quy mọi cơn đau cho “lệch xương”, gây tê ngoài màng cứng hay riêng việc bế con khi chưa được đánh giá. Vị trí đau, thời điểm khởi phát, mức độ ảnh hưởng sinh hoạt và các triệu chứng đi kèm mới là thông tin cần kể cho bác sĩ hoặc hộ sinh.
Đau có thể tập trung ở thắt lưng, vùng mông hoặc quanh khung chậu. Nếu đau lan xuống chân, tê, yếu, hoặc có rối loạn tiểu tiện, cách xử trí sẽ khác. Cơn đau mới xuất hiện kèm sốt, đau bụng dưới, dịch âm đạo có mùi hay dấu hiệu ở vết mổ cũng cần nghĩ đến nguyên nhân ngoài hệ cơ xương.
Những việc có thể điều chỉnh khi chăm con
Tư thế cho bú và ngồi nghỉ
Chọn ghế có điểm tựa, kê một gối nhỏ sau thắt lưng nếu thấy dễ chịu và để hai bàn chân có điểm tựa. Đưa em bé về gần người bằng gối hoặc hỗ trợ phù hợp, tránh gập lưng về phía trước trong suốt cữ bú. Đổi tư thế khi mỏi và nhờ người thân hỗ trợ nếu bạn đang đau nhiều. Không có một tư thế “chuẩn” bắt buộc cho tất cả mọi người.
Nâng, đặt và bế em bé
Trước khi nâng, đưa cơ thể đến gần em bé, chọn vị trí đứng vững, dùng chân hỗ trợ khi hạ người và giữ em bé gần thân mình. Với việc thay tã, chọn mặt phẳng ở độ cao thuận tiện nhưng luôn giữ an toàn chống ngã cho trẻ; tuyệt đối không để trẻ một mình trên mặt phẳng cao. Nếu phải bế lâu, có thể đổi bên, nghỉ ngắn và chia sẻ việc chăm sóc. Xem hướng dẫn riêng về giảm tải cho lưng khi bế trẻ để điều chỉnh từng động tác theo tình huống.
Vận động trở lại theo khả năng
Vận động nhẹ như đi bộ ngắn và thay đổi tư thế thường xuyên có thể phù hợp khi bạn cảm thấy sẵn sàng, nhưng tốc độ tăng hoạt động phải dựa vào triệu chứng và diễn biến hồi phục. Nếu sinh mổ, có biến chứng, đau vùng chậu, són tiểu hoặc cảm giác nặng vùng đáy chậu, hãy hỏi bác sĩ, hộ sinh hoặc chuyên viên vật lý trị liệu sức khỏe phụ nữ trước khi bắt đầu hay tăng cường bài tập. Dừng hoạt động làm đau tăng rõ hoặc gây chảy máu nhiều hơn; không cố tập qua cơn đau.
NHS gợi ý trao đổi về các vấn đề thể chất tại lần khám hậu sản khoảng 6–8 tuần, nhưng bạn có thể xin đánh giá sớm hơn bất cứ lúc nào nếu đau đang làm bạn khó chăm sóc bản thân hoặc em bé. Không cần chờ đủ một mốc thời gian cố định.
Khi nào nên đi khám?
Liên hệ bác sĩ hoặc hộ sinh nếu đau kéo dài, nặng dần, tái phát liên tục, hạn chế đi lại hoặc chăm con, đau lan chân kèm tê, hay bạn không rõ cơn đau có liên quan vết mổ và vùng chậu hay không. Hãy mô tả thời điểm đau bắt đầu, vị trí, cử động làm tăng/giảm, mức độ khó ngủ, triệu chứng tiểu tiện và thuốc đang dùng. Khám lâm sàng giúp quyết định có cần phục hồi chức năng, xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh; không phải ai đau lưng sau sinh cũng cần chụp MRI.
Đau lưng đi cùng sốt, rét run, đau bụng/chậu, dịch âm đạo mùi khó chịu, tiểu đau, đỏ hoặc rỉ dịch tại vết mổ cần được tư vấn y tế sớm để loại trừ nhiễm trùng hoặc vấn đề hậu sản khác. Theo NICE, các lần tiếp xúc sau sinh cần đánh giá cả đau, nhiễm trùng, chảy máu, chức năng bàng quang/ruột và dấu hiệu huyết khối.
Dấu hiệu cần cấp cứu hoặc tìm trợ giúp y tế ngay
- Đau ngực, khó thở, ngất; một chân sưng đau rõ hoặc đỏ nóng.
- Chảy máu âm đạo rất nhiều hoặc tăng nhanh, đau bụng/chậu dữ dội, sốt kèm rét run hoặc cảm giác bệnh nặng.
- Đau đầu dữ dội kéo dài, nhìn mờ hoặc các dấu hiệu thần kinh mới xuất hiện.
- Đau lưng kèm yếu chân tăng nhanh, tê vùng yên ngựa, không kiểm soát được đại tiểu tiện hoặc bí tiểu mới xuất hiện.
Đây là các dấu hiệu không nên tự quy cho “đau lưng thông thường”. Gọi cấp cứu địa phương hoặc đến cơ sở cấp cứu phù hợp. Nếu chưa rõ mức độ khẩn, hãy liên hệ nhân viên y tế ngay.
Có nên tự dùng thuốc hoặc trị liệu bằng nắn chỉnh?
Không tự chọn thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng hoặc thủ thuật dựa chỉ trên tên triệu chứng, đặc biệt khi đang cho con bú, vừa sinh mổ hoặc có bệnh nền. Nhân viên y tế có thể đánh giá nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp. Các bài tập, xoa bóp hay kỹ thuật bằng tay có thể không phù hợp với mọi người và không thay thế việc khám khi có dấu hiệu cảnh báo. Không có phương pháp nào bảo đảm “chữa khỏi” đau lưng sau sinh.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng sau sinh bao lâu thì hết?
Không có mốc chung cho mọi người. Diễn biến phụ thuộc nguyên nhân, mức đau, giấc ngủ, khả năng vận động và các vấn đề sau sinh đi kèm. Nếu triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt, hãy xin tư vấn thay vì đợi tự hết.
Có phải cứ đau lưng sau sinh là do bế trẻ sai?
Không. Bế trẻ có thể làm triệu chứng tăng do tải lặp lại, nhưng đau cũng có thể liên quan thai kỳ, cuộc sinh, vùng chậu hoặc nguyên nhân khác. Đánh giá cần dựa trên triệu chứng cụ thể.
Khi nào cần vật lý trị liệu?
Nếu đau kéo dài hoặc làm bạn hạn chế vận động/chăm con, bác sĩ có thể giới thiệu chuyên viên vật lý trị liệu để đánh giá và hướng dẫn chương trình phù hợp, nhất là khi có vấn đề vùng chậu hoặc thành bụng. Không tự áp một bài tập nặng cho mọi người.
Tài liệu tham khảo
- NHS — Your post-pregnancy body.
- NICE NG194 — Postnatal care: recommendations.
- ACOG — Postpartum Pain Management.
- NHS — Back pain.
Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán hay kế hoạch điều trị cá nhân. Nếu có dấu hiệu cấp cứu, hãy tìm trợ giúp y tế ngay.
