Đau lưng ở người cao tuổi không phải lúc nào cũng là biểu hiện “bình thường của tuổi già”. Nhiều trường hợp liên quan đến cơ, khớp và mức vận động; một số ít cần được đánh giá sớm vì gãy đốt sống, nhiễm trùng, bệnh lý thần kinh hoặc nguyên nhân khác. Điều quan trọng là nhận biết cơn đau mới khác thường, triệu chứng đi kèm và mức ảnh hưởng đến đi lại, sinh hoạt.
Bài viết này giúp bạn chuẩn bị thông tin khi đi khám và nhận biết dấu hiệu cần xử trí khẩn. Không thể chẩn đoán nguyên nhân chỉ từ vị trí đau hay tuổi.
Vì sao không nên quy mọi cơn đau lưng cho “thoái hóa”?
Tuổi tác có thể đi cùng những thay đổi trên hình ảnh cột sống, nhưng kết quả X-quang hay MRI không tự giải thích toàn bộ triệu chứng. NICE khuyến nghị đánh giá nguyên nhân khác khi đau lưng mới xuất hiện hoặc thay đổi, đặc biệt là chấn thương, nhiễm trùng, ung thư và bệnh viêm. Chụp hình không phải bước đầu bắt buộc cho mọi người; bác sĩ sẽ quyết định theo bệnh sử và khám.
Ở người cao tuổi, thông tin về té ngã gần đây, loãng xương, dùng thuốc corticosteroid kéo dài, tiền sử ung thư, sốt, sụt cân không chủ ý và khả năng đi lại đều có giá trị. Đau sau một cú ngã nhẹ có thể cần đánh giá khác so với cơn đau tăng khi làm việc nhà và giảm khi nghỉ.
Những dấu hiệu nên được khám sớm
- Đau mới sau ngã hoặc va chạm, đặc biệt khi đã biết loãng xương hoặc đau rõ ở một điểm trên cột sống.
- Đau xuất hiện đột ngột ở lưng giữa hoặc thắt lưng, đau tăng khi đứng/đi, hoặc nhận thấy chiều cao giảm và lưng gù thêm. Đây là lý do để bác sĩ cân nhắc gãy đốt sống; không tự kết luận từ các dấu hiệu này.
- Đau tăng dần, không cải thiện khi nghỉ, đau về đêm, hoặc đi cùng sốt, ớn lạnh, sụt cân không rõ nguyên nhân, tiền sử ung thư.
- Đau lan xuống chân, tê hoặc yếu, nhất là khi khác hẳn cơn đau trước đây, làm giảm khả năng đi lại hoặc dễ té ngã.
- Đau làm khó tự chăm sóc, ngủ, đứng dậy hay đi lại, dù không có một dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.
International Osteoporosis Foundation lưu ý đau lưng và giảm chiều cao có thể là biểu hiện ban đầu của gãy đốt sống do loãng xương. Điều đó không có nghĩa mọi người đau lưng đều bị gãy xương; chỉ khám và xét nghiệm phù hợp mới làm rõ được.
Dấu hiệu cần cấp cứu ngay
Đến cơ sở cấp cứu hoặc gọi cấp cứu địa phương nếu đau lưng dữ dội đi cùng mất cảm giác vùng sinh dục/hậu môn, bí tiểu mới xuất hiện, mất kiểm soát tiểu hoặc đại tiện, yếu chân tiến triển nhanh. NICE khuyến nghị chuyển đánh giá ngay khi đau thắt lưng nặng lan chân kèm rối loạn bàng quang, ruột hoặc tê vùng đáy chậu mới xuất hiện vì cần loại trừ hội chứng chùm đuôi ngựa.
Người đau lưng sau chấn thương nặng, không thể đứng/đi sau ngã, hoặc có triệu chứng toàn thân nặng cũng cần được đánh giá khẩn. Không cố “nắn”, kéo giãn mạnh hay tập qua cơn đau khi chưa loại trừ tổn thương nghiêm trọng.
Khi đi khám, nên chuẩn bị thông tin gì?
Hãy ghi lại thời điểm bắt đầu, vị trí đau, có ngã hay mang vật nặng không, đau thay đổi khi đứng/ngồi/nằm ra sao, có lan chân, tê, yếu, sốt hoặc giảm cân hay không. Mang theo danh sách thuốc đang dùng, nhất là thuốc chống đông và corticosteroid; thông tin về loãng xương, gãy xương trước đây, ung thư hoặc bệnh nền. Nếu có phim/chẩn đoán trước đây, mang theo nhưng đừng tự diễn giải kết quả thay cho khám lâm sàng.
Bác sĩ có thể hỏi mục tiêu chức năng: bạn muốn đi bộ, làm việc nhà, ngủ hoặc tự chăm sóc ra sao. Việc này giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn một mục tiêu chung như “hết mọi cảm giác đau”. Có thể hỏi vì sao cần hoặc chưa cần chụp phim, khi nào theo dõi lại và dấu hiệu nào phải quay lại ngay.
Có thể làm gì trong lúc chờ khám nếu không có dấu hiệu khẩn?
Giữ hoạt động nhẹ trong giới hạn chịu được, thay đổi tư thế khi khó chịu và tránh nằm bất động kéo dài. Nếu mới đau sau ngã, đau dữ dội hoặc nghi gãy xương, cần hỏi nhân viên y tế trước khi tập hay tự xoa bóp. Người cao tuổi có nguy cơ té ngã nên chú ý ánh sáng, giày dép và điểm tựa an toàn khi di chuyển. Nhờ người thân hỗ trợ việc nặng thay vì cố làm khi đau tăng.
Không tự bắt đầu thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm chỉ vì người quen dùng có hiệu quả. NICE lưu ý nguy cơ tác dụng không mong muốn trên dạ dày, thận, gan và tim mạch cần được cân nhắc khi dùng thuốc chống viêm, đặc biệt theo tuổi và bệnh nền. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc đang dùng và tương tác có thể có.
Nắn chỉnh cột sống có phù hợp không?
Trước bất kỳ kỹ thuật bằng tay nào, cần làm rõ nguyên nhân đau và nguy cơ gãy xương, nhất là nếu có loãng xương, ngã gần đây hoặc triệu chứng thần kinh. Bài Chiropractic có phù hợp với người cao tuổi không? giải thích những điều cần hỏi trước một buổi thao tác. Kỹ thuật này không thay thế đánh giá y khoa khi có dấu hiệu cảnh báo và không có cam kết chữa khỏi.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng ở người cao tuổi có cần chụp MRI ngay?
Không phải trường hợp nào cũng cần. Bác sĩ cân nhắc hình ảnh dựa vào chấn thương, nghi gãy xương, dấu hiệu thần kinh, tiền sử bệnh và kết quả khám. NICE không khuyến nghị chụp hình thường quy ở tuyến không chuyên cho đau lưng thông thường.
Đau lưng có phải luôn do loãng xương?
Không. Loãng xương có thể làm tăng nguy cơ gãy xương nhưng có nhiều nguyên nhân khác gây đau. Đau mới sau ngã, đau lưng xuất hiện đột ngột và giảm chiều cao là những thông tin cần báo bác sĩ.
Đỡ đau khi nằm có nghĩa là an toàn?
Không thể kết luận chỉ từ một dấu hiệu. Hãy xem toàn bộ diễn biến, chấn thương, sốt, sụt cân, tê yếu, khả năng đi lại và các bệnh nền. Nếu cơn đau mới hoặc làm giảm chức năng, nên được đánh giá.
Tài liệu tham khảo
- NICE NG59 — Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management.
- NHS — Back pain.
- International Osteoporosis Foundation — Vertebral fractures.
- NICE NG127 — Suspected neurological conditions: recognition and referral.
Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân. Nếu có dấu hiệu cấp cứu, hãy tìm trợ giúp y tế ngay.
