Đau gối sau ngã cần được đánh giá khẩn nếu bạn không thể đứng chịu lực, gối biến dạng, sưng nhiều hoặc đau rất dữ dội. Một cú ngã có thể gây bầm dập, bong gân, tổn thương dây chằng hoặc gãy xương; triệu chứng đơn lẻ không đủ để tự xác định loại tổn thương. Khám trực tiếp giúp quyết định có cần chụp X-quang và xử trí tiếp hay không.
Dấu hiệu nào sau ngã cần đến cơ sở cấp cứu?
Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu gối thay đổi hình dạng, đau rất nặng, không thể đi hoặc đặt trọng lượng lên chân, có tê bì/mất cảm giác sau chấn thương, hay gối sưng nhanh rõ rệt. Gối bị khóa không duỗi thẳng được hoặc thường xuyên khuỵu sau cú ngã cũng cần được khám sớm. Nếu gối nóng đỏ kèm sốt hoặc cảm giác toàn thân không khỏe, cần loại trừ nhiễm trùng khớp.
Trường hợp có vết thương hở lớn, chảy máu không cầm hoặc nghi gãy xương hở, gọi cấp cứu. Đừng cố nắn lại khớp đã biến dạng hay tiếp tục đi lại để thử sức chân.
Đau sau ngã có phải luôn là gãy xương?
Không. Đau có thể đến từ mô mềm, xương, sụn chêm hoặc nhiều cấu trúc cùng lúc. Sưng, bầm và hạn chế vận động không xác định được chẩn đoán chỉ qua ảnh chụp điện thoại. Ngược lại, còn đi được không loại trừ hoàn toàn tổn thương. Cơ chế ngã, điểm đau khu trú trên xương, mức sưng và khả năng chịu lực đều cần được nhân viên y tế xem xét.
Đau xuất hiện sau một cú ngã có bối cảnh khác với đau do tăng quãng chạy. Bài đau đầu gối sau chạy bộ giải thích những nguyên nhân liên quan tải chạy; nếu có chấn thương cấp hoặc dấu hiệu nặng nêu trên, ưu tiên khám thay vì tự áp dụng hướng dẫn tập luyện.
Khi nào bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang?
X-quang thường là phương tiện đầu tiên khi khám gợi ý gãy xương, ví dụ đau khu trú ở xương bánh chè hoặc vùng xương quanh gối, có tràn dịch/sưng rõ hoặc khó chịu lực. Hướng dẫn ACR về chấn thương gối cấp phân loại việc chụp dựa trên dấu hiệu và bối cảnh lâm sàng, không chỉ vì “đã ngã”. Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi, cơ chế chấn thương, vị trí đau và khám thực thể; người bệnh không nên tự quyết định cần hay không cần phim chỉ từ một danh sách trên mạng.
X-quang giúp đánh giá xương và vị trí khớp nhưng không thể mô tả đầy đủ mọi tổn thương dây chằng hoặc sụn chêm. Nếu phim không cho thấy gãy xương mà triệu chứng vẫn gợi ý tổn thương khác, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá tiếp hoặc chỉ định MRI theo từng trường hợp. Không phải mọi trường hợp đau gối sau ngã đều cần MRI ngay.
Nên làm gì trong lúc chờ được khám?
- Ngừng hoạt động gây đau và hạn chế chịu lực nếu đi lại khó.
- Nâng đỡ chân ở tư thế dễ chịu; có thể chườm lạnh qua khăn trong thời gian ngắn, tránh áp đá trực tiếp lên da.
- Không cố bẻ, kéo hoặc nắn gối; không tập squat hay chạy để kiểm tra gối.
- Ghi lại thời điểm ngã, cách tiếp đất, vị trí đau, tốc độ xuất hiện sưng và khả năng đi lại để cung cấp khi khám.
Thuốc giảm đau cần phù hợp với bệnh nền, tuổi và thuốc đang dùng. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu không chắc; giảm đau tạm thời không thay thế việc khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Đã chụp phim bình thường nhưng vẫn đau thì sao?
Phim X-quang bình thường không giải thích hết mọi nguyên nhân đau sau ngã. Nếu gối còn sưng, không vững, khóa khớp, khó duỗi thẳng hoặc đau không cải thiện, cần tái khám theo hướng dẫn. Khi cần, nhân viên y tế sẽ xem xét phương tiện khác hoặc kế hoạch phục hồi phù hợp. Không tự bắt đầu bài tập mạnh chỉ vì kết quả X-quang không thấy gãy xương.
Câu hỏi thường gặp
Ngã xong vẫn đi được, có cần khám không?
Khả năng đi được là một thông tin quan trọng nhưng không đủ loại trừ tổn thương. Nếu đau tăng, sưng nhiều, gối khóa/khuỵu hoặc đau khu trú kéo dài, hãy đi khám.
Có nên chụp MRI trước X-quang?
Thông thường quyết định chụp dựa trên khám. Khi nghi gãy xương sau chấn thương cấp, X-quang thường được cân nhắc trước; MRI chỉ phù hợp với một số tình huống cần đánh giá thêm.
Khi nào có thể chạy lại?
Tùy chẩn đoán và khả năng chịu lực. Hãy đợi đánh giá y tế khi có sưng, đau rõ hoặc bất ổn gối; việc quay lại chạy cần tăng tải từng bước theo hướng dẫn cá nhân.
Nguồn tham khảo
- NHS: Knee pain.
- NHS: Joint pain.
- American College of Radiology: Acute Trauma to the Knee.
- East Lancashire Hospitals NHS Trust: Traumatic Knee Injury.
Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân. Nếu có dấu hiệu cấp cứu, hãy tìm trợ giúp y tế ngay.
