Đau lan từ lưng hoặc mông xuống chân khi ngồi lâu có thể phù hợp với đau thần kinh tọa, nhưng không thể tự xác định chẩn đoán chỉ qua tư thế ngồi. Điều quan trọng là xem đau lan tới đâu, có tê/yếu hay không, triệu chứng thay đổi khi đứng dậy và có dấu hiệu cảnh báo. Nếu xuất hiện rối loạn tiểu tiện, tê vùng yên ngựa hoặc yếu chân tiến triển, hãy đi cấp cứu.
Vì sao ngồi lâu có thể làm đau lan xuống chân rõ hơn?
Một số người bị đau thần kinh tọa thấy ngồi, cúi người hoặc gập hông làm triệu chứng tăng, trong khi đứng hoặc đi lại nhẹ dễ chịu hơn. Điều này không chứng minh rằng ghế ngồi là nguyên nhân duy nhất hay đĩa đệm đã “lệch”. Nhiều vấn đề ở lưng, hông hoặc thần kinh ngoại biên có thể gây cảm giác tương tự. Bài triệu chứng đau thần kinh tọa và dấu hiệu cảnh báo giải thích cách nhận biết hội chứng chung; bài này tập trung vào việc thích nghi khi phải ngồi làm việc.
Điều chỉnh hoạt động thế nào khi chưa có dấu hiệu nguy hiểm?
- Đổi tư thế theo mức chịu được, đứng dậy hoặc đi bộ ngắn khi ngồi khiến đau lan tăng. Không có một số phút ngồi tối đa áp dụng cho tất cả mọi người.
- Sắp xếp chỗ ngồi để chân đặt vững, hông và lưng được hỗ trợ thoải mái. Tránh ép mình vào một tư thế “chuẩn” nếu tư thế đó làm triệu chứng nặng hơn.
- Chia công việc cần ngồi lâu thành các đoạn ngắn hơn; xen kẽ hoạt động nhẹ, phù hợp với khả năng.
- Ghi lại đau lan tới vị trí nào, có tê/yếu, bên nào bị ảnh hưởng và hoạt động nào làm tăng hoặc giảm triệu chứng để trao đổi khi khám.
Hướng dẫn NICE khuyến khích tiếp tục hoạt động thường ngày và tự chăm sóc phù hợp năng lực. Không nên nằm bất động kéo dài chỉ vì đau khi ngồi. Các bài tập và mức tăng tải cần cá nhân hóa; tránh cố kéo giãn mạnh hoặc tập xuyên cơn đau lan tăng rõ.
Khi nào nên đặt lịch khám?
Hãy khám nếu cơn đau nặng dần, hạn chế rõ việc đi lại hoặc làm việc, tê/yếu xuất hiện hay tăng, hoặc triệu chứng không cải thiện sau một thời gian tự điều chỉnh. Khám giúp phân biệt đau thần kinh tọa với các nguyên nhân khác và xây dựng kế hoạch vận động, thuốc hay đánh giá thêm nếu cần. NICE không khuyến nghị chụp MRI thường quy trong bối cảnh không chuyên khoa; chỉ định hình ảnh phụ thuộc dấu hiệu khám và khả năng thay đổi xử trí.
Dấu hiệu nào phải đi cấp cứu ngay?
Đau lưng hoặc đau lan xuống chân kèm bí tiểu, tiểu/đại tiện không kiểm soát mới xuất hiện, mất cảm giác quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn, hay yếu/tê hai chân nặng lên cần được đánh giá cấp cứu vì có thể là dấu hiệu chèn ép thần kinh nghiêm trọng. Không chờ hết giờ làm việc hoặc thử bài tập để xem có tự khỏi không.
Có nên dùng thuốc hoặc nắn chỉnh để ngồi làm việc lâu hơn?
Quyết định dùng thuốc cần cân nhắc bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ tác dụng phụ. NICE không khuyến nghị một số thuốc thường được dùng cho đau thần kinh tọa vì lợi ích không rõ và có nguy cơ gây hại; không tự bắt đầu hoặc ngừng thuốc kê đơn khi chưa trao đổi với người điều trị. Nếu cân nhắc liệu pháp bằng tay, NICE đặt liệu pháp này trong gói chăm sóc gồm vận động, không phải giải pháp đảm bảo chữa khỏi.
Câu hỏi thường gặp
Cứ ngồi là đau chân thì chắc chắn do thoát vị đĩa đệm?
Không. Tư thế gây đau không đủ xác định nguyên nhân. Vị trí đau, tê/yếu, khám thần kinh và bối cảnh sức khỏe cần được xem cùng nhau.
Nên ngồi ghế cứng hay ghế mềm?
Chọn ghế cho phép bạn ngồi thoải mái và thay đổi tư thế dễ dàng. Không có một loại ghế phù hợp với mọi người hoặc thay thế được đánh giá khi triệu chứng kéo dài.
Có cần đứng dậy theo đồng hồ cố định?
Bạn có thể dùng nhắc nhở để đổi tư thế nếu hay quên, nhưng thời điểm nên dựa vào triệu chứng và công việc. Mục tiêu là tránh duy trì tư thế làm đau lan tăng rõ quá lâu.
Nguồn tham khảo
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s.
- NHS: Sciatica.
- Cambridge University Hospitals: Sciatica.
- NHS: Back pain and emergency signs.
Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân. Nếu có dấu hiệu cấp cứu, hãy tìm trợ giúp y tế ngay.
