Lái xe nhiều giờ có thể khiến lưng khó chịu vì phải ngồi lâu, ít đổi tư thế và liên tục với chân, tay tới các bộ điều khiển. Không có một “tư thế lái xe chống đau lưng” đúng cho tất cả mọi người. Mục tiêu thực tế là điều chỉnh xe để bạn vận hành an toàn mà không phải rướn hoặc xoay người liên tục, rồi dừng nghỉ phù hợp trên hành trình. Nếu đau lưng xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc kèm triệu chứng thần kinh, chỉnh ghế không thay thế việc đi khám.
Hướng dẫn của cơ quan an toàn lao động Anh (HSE) nêu các yếu tố liên quan ở người lái xe: ghế không phù hợp, phải với tới điều khiển, ngồi lâu, rung xóc và nâng đồ. NHS cũng khuyến nghị lên kế hoạch nghỉ, ra khỏi xe đi bộ ngắn và chỉnh ghế, vô lăng, gương theo sự thoải mái. Đây là các biện pháp giảm yếu tố có thể thay đổi, không phải phương pháp chữa bệnh cột sống.
Kiểm tra nhanh trước khi khởi hành
- Ngồi tựa lưng: đặt mông lùi vào ghế, lưng được đỡ; chỉnh tựa ghế để nhìn rõ đường mà không phải nghiêng người về trước.
- Đạp bàn đạp thoải mái: chỉnh khoảng cách ghế để khi đạp hết hành trình, chân vẫn điều khiển được mà không phải duỗi căng hoặc trượt người khỏi tựa.
- Chạm vô lăng không phải với: chỉnh vô lăng nếu xe cho phép; giữ vai thoải mái, khuỷu có thể gập nhẹ khi thao tác.
- Chỉnh gương sau khi chỉnh ghế: nhìn đường, gương và điểm mù với ít động tác vặn người nhất có thể; vẫn phải quay đầu kiểm tra điểm mù theo quy tắc an toàn giao thông.
- Giữ dây an toàn đúng vị trí: không dùng gối hoặc đệm khiến dây đai lệch, chân không đạp được bàn đạp hoặc tầm nhìn bị hạn chế.
Hãy dừng xe ở nơi an toàn rồi mới chỉnh ghế, gương, đệm lưng hoặc vật dụng. Không thử bài kéo giãn, xoay thân hoặc dùng điện thoại khi xe đang chạy. An toàn lái xe luôn quan trọng hơn một tư thế được cho là “chuẩn”.
Ghế, vô lăng và gương nên điều chỉnh ra sao?
Chọn khoảng cách mà bạn có thể dùng bàn đạp và vô lăng dễ dàng, không phải rướn chân, gồng vai hay với tay liên tục. Phần lưng dưới có thể cần được tựa; hỗ trợ thắt lưng tích hợp hoặc một cuộn khăn nhỏ chỉ hữu ích nếu không làm tăng đau, không thay đổi vị trí dây an toàn và không gây mất kiểm soát xe. Tránh ngả tựa quá xa khiến tay phải với vô lăng hoặc đầu phải rướn để nhìn.
HSE nhấn mạnh ghế phải đỡ lưng, mông, đùi và cho phép tiếp cận điều khiển mà không liên tục nghiêng, duỗi hoặc xoay. Điều này quan trọng hơn việc áp dụng một góc ghế hay khoảng cách vô lăng cố định. Cơ thể, loại xe và triệu chứng khác nhau; chỉnh từng yếu tố rồi thử trong hành trình ngắn nếu có thể.
Lái bao lâu thì nên dừng nghỉ?
Không có một khoảng cách giữa các lần nghỉ phù hợp cho mọi tài xế hoặc mọi triệu chứng. Trước chuyến đi dài, hãy tính trước điểm dừng an toàn và đủ thời gian cho nghỉ ngắn, đi bộ nhẹ, đổi vị trí. Một tài liệu bệnh viện NHS đưa ra ví dụ nghỉ ít nhất 15 phút mỗi 2 giờ; đó là gợi ý thực hành, không phải ngưỡng bảo đảm hết đau. Dừng sớm hơn nếu bạn buồn ngủ, mất tập trung, đau tăng, tê chân hoặc khó điều khiển xe.
Khi đỗ xe an toàn, bước ra và đi lại vài phút trong khả năng; không cần cúi gập hay vặn lưng mạnh. Nếu không thể dừng ngay, ưu tiên lái xe an toàn tới vị trí phù hợp. Đừng cố chịu đau hoặc buồn ngủ để đạt lịch trình. Cùng nguyên tắc thay đổi hoạt động, bài bao lâu nên đứng dậy khi làm việc văn phòng giúp người phải ngồi lâu lên kế hoạch nghỉ tại nơi làm việc.
Rung xóc và mang hành lý có liên quan không?
Với người lái xe nghề nghiệp hoặc xe chạy trên mặt đường xấu, rung toàn thân và các cú xóc có thể góp phần vào khó chịu lưng; HSE khuyến nghị xem xét đồng thời ghế, điều khiển, rung xóc và việc nâng đồ. Nếu có thể, giảm đoạn đường xóc, bảo dưỡng ghế/xe và tránh nâng hành lý nặng ngay sau khi ngồi lâu. Khi lấy đồ từ cốp, đứng gần vật, dùng cả chân và tay trong khả năng, nhờ người hỗ trợ nếu quá nặng. Không có một kỹ thuật nhấc đồ duy nhất loại bỏ mọi nguy cơ.
Nếu đã đau lưng, có nên tiếp tục lái?
Đau nhẹ không tự động cấm lái, nhưng bạn phải còn khả năng quay đầu, đạp phanh, xoay vô lăng và phản ứng khẩn cấp. Nếu đau làm hạn chế các thao tác này, có tê yếu chân, choáng váng hoặc thuốc gây buồn ngủ, không nên tự lái; hỏi nhân viên y tế và sắp xếp người khác đưa đi. Người vừa phẫu thuật hoặc có chấn thương cần tuân theo hướng dẫn riêng về lái xe. Đau lưng ở người làm việc văn phòng cũng có thể liên quan nhiều yếu tố khác; xem nguyên nhân đau lưng ở nhân viên văn phòng và cách xử trí khi ngồi lâu bị đau lưng.
Khi nào cần khám hoặc cấp cứu?
Đi khám nếu đau kéo dài qua nhiều ngày, tăng dần, tái diễn, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt; đau lan xuống chân kèm tê hoặc yếu cần đánh giá. Cần cấp cứu nếu sau tai nạn có đau lưng dữ dội, yếu liệt mới xuất hiện, tê vùng yên ngựa, bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện. Đau ngực, khó thở hoặc ngất trong chuyến đi cũng cần trợ giúp y tế khẩn cấp. Với hành trình nhiều giờ, sưng đau một chân kèm khó thở/đau ngực có thể là dấu hiệu huyết khối hoặc thuyên tắc phổi và không nên quy cho tư thế ngồi.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin chung, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn cá nhân. Không tự lái đến cơ sở cấp cứu khi không đủ khả năng điều khiển xe an toàn.
Tài liệu tham khảo
- UK HSE — Whole-body vibration and driver posture guidance.
- NHS My Joint Health Hub — Back and neck pain, driving.
- Dudley Group NHS — Acute low back pain.
- Bradford Teaching Hospitals NHS — Guide to seating in the car.
- NHS — Back pain and urgent symptoms.
- CDC — Blood clot risks during long-distance travel.
