Trẻ nói đau lưng không có nghĩa là mắc bệnh cột sống nghiêm trọng, nhưng cũng không nên tự quy ngay cho “ngồi sai tư thế” hay cặp sách nặng. Điều quan trọng là hỏi rõ tuổi, thời điểm khởi phát, mức đau, chấn thương, sốt, giấc ngủ, đi lại và triệu chứng ở chân. Với trẻ nhỏ, đau kéo dài hoặc có dấu hiệu toàn thân, phụ huynh nên liên hệ bác sĩ nhi hoặc cơ xương khớp để được đánh giá.
Trẻ đau lưng khi nào cần đưa đi khám?
Hãy sắp xếp khám sớm nếu trẻ dưới 10 tuổi mới xuất hiện đau lưng không rõ nguyên nhân; đau tăng dần, không cải thiện, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập hay giấc ngủ. Đau đánh thức trẻ về đêm, sốt, sụt cân không chủ ý, thay đổi dáng đi, hạn chế vận động, tê hoặc đau lan xuống chân cũng cần đánh giá. Bác sĩ sẽ cân nhắc mức độ khẩn theo toàn bộ triệu chứng và thăm khám, không dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ.
Thông tin này dựa trên hướng dẫn của American Academy of Pediatrics (AAP), Gloucestershire Health and Care NHS và tổng quan thực hành của American Academy of Family Physicians (AAFP).
Khi nào cần cấp cứu?
Đưa trẻ đi cấp cứu nếu đau lưng xuất hiện sau tai nạn hoặc ngã mạnh và trẻ không đi lại được, yếu chân rõ hoặc tiến triển, bí tiểu hay mất kiểm soát đại tiểu tiện, hoặc có triệu chứng thần kinh nặng. Đau lưng kèm sốt và trẻ có vẻ rất mệt, hoặc đau dữ dội không thể sinh hoạt, cũng cần đánh giá khẩn. Sau chấn thương lớn, hạn chế di chuyển trẻ khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên cấp cứu. Bộ kiểm tra triệu chứng của AAP nêu các tình huống cần chăm sóc ngay; hướng dẫn tại Việt Nam có thể khác về đường dây và cơ sở tiếp nhận.
Những nguyên nhân có thể được bác sĩ cân nhắc
Ở trẻ lớn và thiếu niên, đau lưng có thể liên quan thay đổi tải vận động, căng cơ, tập thể thao lặp lại hoặc thời gian ngồi lâu. Một số trẻ có vấn đề về xương, khớp hay cột sống cần khám để xác định, chẳng hạn tổn thương do quá tải, biến dạng cột sống hoặc bệnh viêm. Hiếm hơn, nhiễm trùng hay bệnh toàn thân cũng có thể biểu hiện bằng đau lưng. Không thể xác định nguyên nhân chỉ từ vị trí đau, tư thế ngồi hoặc một tấm phim.
Đau lưng ở trẻ em cần được phân biệt với nội dung về đau lưng dưới nói chung, vì tuổi, bối cảnh và dấu hiệu cần chú ý khác nhau. Nếu phụ huynh nhận thấy vai hoặc lưng mất cân đối, có thể đọc thêm bài cong vẹo cột sống và đau lưng, nhưng không tự kết luận vẹo cột sống là nguyên nhân đau.
“Người trẻ” trong bài nguyên nhân đau lưng ở người trẻ tuổi chủ yếu nói đến người trưởng thành trẻ tuổi; không nên áp nguyên hướng dẫn đó cho trẻ nhỏ đang phát triển.
Phụ huynh nên ghi lại gì trước khi khám?
- Tuổi của trẻ; đau bắt đầu khi nào, sau chấn thương hay thay đổi hoạt động nào.
- Vị trí đau, đau liên tục hay từng đợt, có đánh thức ban đêm không.
- Sốt, sụt cân, mệt bất thường, thay đổi dáng đi hoặc vận động.
- Tê, yếu, đau lan chân, thay đổi đại tiểu tiện.
- Các thuốc đã dùng, bệnh nền và ảnh hưởng đến học tập, thể thao, giấc ngủ.
Những ghi chép này giúp bác sĩ quyết định cần khám thần kinh, cơ xương khớp hay làm xét nghiệm/hình ảnh học. Không phải mọi trẻ đau lưng đều cần chụp X-quang hoặc MRI; quyết định dựa trên tuổi, khám và dấu hiệu cảnh báo. Tránh tự yêu cầu chụp chỉ để “cho chắc” hoặc trì hoãn khám vì phim trước đó bình thường.
Có thể chăm sóc ban đầu thế nào khi đau nhẹ?
Nếu trẻ lớn đau nhẹ sau hoạt động, vẫn đi lại bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo, có thể tạm giảm hoạt động làm đau tăng, khuyến khích vận động nhẹ trong khả năng chịu đựng và theo dõi diễn tiến. Không ép tập, nắn chỉnh hoặc xoa bóp mạnh vùng đau. Trước khi dùng thuốc giảm đau cho trẻ, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại thuốc, liều theo tuổi/cân nặng và chống chỉ định. Nếu không cải thiện hoặc triệu chứng thay đổi, cần khám.
Việc điều chỉnh bàn học, thời gian nghỉ và cặp sách có thể giúp giảm tải, nhưng không thay thế đánh giá khi có dấu hiệu cảnh báo. Không có một tư thế hay bài tập duy nhất phù hợp cho mọi nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ chỉ đau sau giờ học có cần khám không?
Nếu đau lặp lại, tăng dần, ảnh hưởng hoạt động hoặc không rõ nguyên nhân, nên trao đổi với bác sĩ. Mối liên hệ với giờ học không chứng minh nguyên nhân là bàn ghế hay cặp sách.
Trẻ đau lưng về đêm có đáng lo không?
Đau đánh thức trẻ về đêm là dấu hiệu nên được đánh giá, nhất là khi đi cùng sốt, sụt cân, đau tăng hoặc thay đổi vận động. Không tự chẩn đoán từ một triệu chứng riêng lẻ.
Có nên đưa trẻ đi nắn chỉnh ngay?
Trước hết cần xác định có dấu hiệu cần khám hoặc cấp cứu. Không nên thực hiện kỹ thuật bằng tay cho trẻ khi chưa được đánh giá phù hợp và giải thích rõ lợi ích, rủi ro, giới hạn bằng chứng.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Pediatrics: Back Pain in Children & Teens.
- American Academy of Pediatrics: Back Pain Symptom Checker.
- Gloucestershire Health and Care NHS: Children’s physiotherapy advice and support.
- American Academy of Family Physicians: Back Pain in Children and Adolescents.
- York and Scarborough Teaching Hospitals NHS: Back Pain.
Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc hướng dẫn cá nhân của bác sĩ. Khi trẻ có dấu hiệu cấp cứu, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế phù hợp ngay.
