Cong vẹo cột sống thường được phát hiện khi còn nhỏ hoặc ở độ tuổi thiếu niên (chứng vẹo cột sống ở trẻ em). Khi cong vẹo cột sống bắt đầu hoặc được phát hiện sau tuổi dậy thì được gọi là “cong vẹo cột sống ở người trưởng thành” vì đường cong được phát hiện sau khi xương đã phát triển hoàn chỉnh.
Bệnh cong vẹo cột sống ở người lớn là gì?
Cong vẹo là một tình trạng bất thường cấu trúc của cột sống, thông thường theo chiều trước sau thì cột sống thẳng từ trên xuống dưới. Ở người bị cong vẹo cột sống sẽ xoay, nghiêng và phát triển thành đường cong từ bên này sang bên kia. Mức độ cong vẹo có thể nhẹ từ 10-24 độ, cho đến mức độ nặng trên 70 độ.
Hầu hết các trường hợp cong vẹo cột sống nhẹ sẽ không cần điều trị. Ở người lớn, Tùy vào mức độ cong vẹo và các triệu chứng mà bệnh nhân gặp phải để đưa ra hướng giải quyết. Mặc dù bản thân chứng vẹo cột sống không gây đau đớn, tuy nhiên việc cấu trúc cột sống thay đổi sẽ dẫn tới đẩy nhanh quá trình thoái hóa và gây ra các triệu chứng đau đớn, tê bì, mỏi cơ…cho bệnh nhân. Do đó việc điều trị thường hướng tới làm giảm nhẹ các triệu chứng và đưa cột sống về trạng thái sinh lý chuẩn.
Hầu hết chứng cong vẹo cột sống ở thanh thiếu niên xảy ra ở phần lồng ngực hoặc khung xương sườn. Ở người lớn, cong vẹo thường là ở thắt lưng hoặc cột sống dưới. Phần này của cột sống dễ bị ảnh hưởng nhất bởi những thay đổi khi lão hóa hoặc thoái hóa.
Nguyên nhân
Nguyên nhân của chứng vẹo cột sống ở người lớn khác nhau tùy thuộc vào loại cong vẹo. Dạng vẹo cột sống phổ biến nhất ở người lớn là thoái hóa (cột sống cong khi bạn già đi). Vẹo cột sống ở người lớn có thể là do vẹo cột sống từ thủa nhỏ mà không được phát hiện cho đến khi trưởng thành. Trong một số trường hợp, chứng vẹo cột sống ở tuổi vị thành niên có thể xuất hiện các triệu chứng khi trưởng thành và cần được điều trị. Chứng vẹo cột sống vô căn (xuất phát từ một nguyên nhân không xác định) thường được phát hiện trong quá trình phát triển khi còn bé hoặc thanh thiếu niên.
Dù nguyên nhân là gì, khi cong vẹo cột sống bắt đầu hoặc được phát hiện sau tuổi dậy thì, nó được gọi là chứng vẹo cột sống ở người lớn vì đường cong được phát hiện sau khi xương phát triển hoàn chỉnh.
Triệu chứng
Hầu hết các trường hợp cong vẹo cột sống nhẹ ở người trưởng thành không gây ra triệu chứng. Tuy nhiên khi tình trạng cong vẹo nặng, làm mất cân bằng cấu trúc cột sống có thể gây ra các triệu chứng như:
Khó khăn khi đi lại: Khi cột sống xoắn bất thường và uốn cong sang một bên, nó có thể khiến hông bị lệch, làm thay đổi dáng đi của một người hoặc cách họ đi bộ.
Giảm tầm vận động: Biến dạng do xoắn cột sống có thể làm tăng độ cứng, làm giảm tính linh hoạt khi uốn cong của cột sống.
Khó thở: Nếu cột sống xoay đủ, khung xương sườn có thể xoắn và thắt chặt không gian có sẵn cho phổi. Xương sườn có thể đẩy vào phổi và làm cho việc thở khó khăn hơn.
Các vấn đề về tim mạch: Tương tự như vậy, nếu khung xương sườn xoắn đủ lớn có thể gây chèn ép vào tim và cản trở khả năng bơm máu của nó.
Đau và nhức mỏi cơ: Nếu độ cong trở nên đủ nghiêm trọng, cơ lưng có thể dễ bị co thắt đau đớn hơn. Viêm cục bộ có thể phát triển xung quanh các cơ bị căng, cũng có thể dẫn đến đau. Có thể các đĩa đệm và các khớp liên đốt sống bắt đầu thoái hóa do tải trọng cao hơn.
Thay đổi tâm lý và trầm cảm: Thường xảy ra với thanh thiếu niên khi muốn hòa nhập với bạn bè, họ có thể căng thẳng và chán nản khi trông khác biệt, quần áo không vừa vặn, tự ti vì vóc dáng không được như người bình thường, hoặc bị chú ý khi phải đeo nẹp lưng…
Chẩn đoán
Nếu nghi ngờ có cong vẹo cột sống, bác sĩ sẽ cần phải khai thác tiền sử. Điều này có thể bao gồm các câu hỏi về:
- Tiền sử gia đình
- Bạn nhận thấy sự thay đổi ở cột sống của mình từ bao giờ
- Sự tiến triển của đường cong (được xác định từ những lần chụp X-quang trước đó, nếu có)
- Có bị đau hay khó chịu gì không?
- Bất kỳ rối loạn chức năng nào của ruột, bàng quang hoặc vận động, có thể là dấu hiệu của tổn thương dây thần kinh nghiêm trọng hơn hoặc áp lực do cong vẹo cột sống
Khi tiến hành thăm khám, bác sĩ sẽ khám lưng để kiểm tra hình dạng của cột sống và xem cách bạn di chuyển xung quanh. Thần kinh của bạn cũng có thể được kiểm tra thông qua kiểm tra phản xạ, cảm giác và sức mạnh cơ bắp.
Nếu cần, bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang. Chụp X-quang toàn thân tư thế thẳng và nghiêng sẽ cho thấy hình ảnh đầy đủ về cột sống của bạn. Sau đó, bác sĩ có thể xác định xem bạn có bị cong vẹo cột sống hay không và nếu có thì ở mức độ nào.
Điều trị cong vẹo cột sống ở người lớn như thế nào?
Điều trị bảo tồn
Phần lớn người lớn bị vẹo cột sống không cần phẫu thuật. Kế hoạch bảo tồn được cá nhân hóa theo mức độ đau, chức năng, nguyên nhân và nguy cơ chèn ép thần kinh; mục tiêu thường là duy trì vận động, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ sinh hoạt, không cam kết làm thẳng hoàn toàn đường cong.
- Vận động và phục hồi chức năng: bài tập sức mạnh, linh hoạt và thể lực phù hợp có thể hỗ trợ giảm đau và duy trì chức năng. Bài tập không nhất thiết thay đổi đường cong cấu trúc.
- Nẹp: ít được dùng để chỉnh đường cong ở người lớn, nhưng đôi khi có thể hỗ trợ giảm đau. Việc dùng nẹp cần được đánh giá riêng để tránh phụ thuộc hoặc giảm sức cơ.
- Kiểm soát đau: thuốc hoặc tiêm cột sống chỉ được cân nhắc sau đánh giá y khoa vì lợi ích thường có giới hạn và có chống chỉ định.
- Trị liệu thủ công/Chiropractic: chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy có thể sửa đường cong cấu trúc hoặc ngăn bệnh tiến triển. Một số kỹ thuật có thể hỗ trợ triệu chứng ở người phù hợp sau sàng lọc, nhưng không thay thế theo dõi chuyên khoa.
Xem thêm hướng dẫn tổng quan về các lựa chọn trị liệu cong vẹo cột sống và lưu ý an toàn.
Điều trị phẫu thuật
Phẫu thuật là cần thiết trong một số trường hợp vẹo cột sống ở người lớn. Phương pháp điều trị này là lựa chọn cuối cùng vì các nguy cơ biến chứng do phẫu thuật cột sống. Phẫu thuật có thể được đề xuất vì những lý do sau:
- Đau: Có thể cần phẫu thuật nếu đau lưng và chân do vẹo cột sống trở nên nghiêm trọng và liên tục, và không đáp ứng với điều trị bảo tồn.
- Mất cân bằng cột sống: Cột sống có giữ được thăng bằng hay không là điều quan trọng trong việc đánh giá sự tiến triển của chứng vẹo cột sống và sự cần thiết phải phẫu thuật. Khi chúng ta đứng, đầu phải được giữ thăng bằng trên trung tâm của xương chậu khi nhìn từ phía trước và qua khớp hông khi nhìn từ bên cạnh. Nếu đường cong tiến triển đến mức không thể thực hiện được nữa, bệnh nhân sẽ có xu hướng tiến triển theo thời gian và bị đau nhiều hơn, tàn phế hơn.
- Phẫu thuật là cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống . Mặc dù phẫu thuật không được khuyến khích chỉ để cải thiện ngoại hình, một số người nhận thấy các triệu chứng biến dạng cột sống của họ không thể chịu đựng được. Sự mất cân bằng cột sống của họ cũng ảnh hưởng đến chức năng cơ bản và chất lượng cuộc sống nói chung. Phẫu thuật là lựa chọn duy nhất trong những trường hợp này.
Những tiến bộ trong kỹ thuật phẫu thuật và hệ thống định vị hỗ trợ bằng máy tính giúp cho các phương pháp tiếp cận ít xâm lấn hơn có thể thực hiện được và thời gian phục hồi nhanh hơn.
Bệnh cong vẹo cột sống ở người lớn có thể phòng ngừa được không?
Không thể ngăn ngừa được chứng vẹo cột sống ở người lớn. Ở những bệnh nhân bị chứng vẹo cột sống vô căn, nguyên nhân của tình trạng này là không rõ. Chứng vẹo cột sống thoái hóa xảy ra theo thời gian khi cơ thể già đi. Điều quan trọng là phải theo dõi và có phương pháp điều trị thích hợp.
Cong vẹo cột sống có thể ảnh hưởng khác nhau đến sức khỏe, chức năng và tâm lý. Mục tiêu điều trị cần thực tế, được theo dõi theo triệu chứng và khả năng sinh hoạt; không có phương pháp nào phù hợp cho mọi người hoặc bảo đảm chữa khỏi.
Khi nào cần khám sớm hoặc cấp cứu?
Nên khám sớm nếu đau tăng dần, đau về đêm, sốt, sụt cân, tê yếu chân, đi lại khó hoặc giảm khả năng gắng sức. Cần cấp cứu khi yếu liệt xuất hiện đột ngột, tê vùng yên ngựa hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc kế hoạch điều trị cá nhân của bác sĩ.
Tài liệu được tham khảo
- Scoliosis Research Society. Scoliosis. (https://www.srs.org/patients-and-families/conditions-and-treatments/adults/scoliosis) Accessed 9/26/2019.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: OrthoInfo. Surgical Treatment for Scoliosis. (https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/surgical-treatment-for-scoliosis) Accessed 9/26/2019.
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. Scoliosis in Children and Adolescents. (https://www.niams.nih.gov/health-topics/scoliosis#tab-living-with) Accessed 9/26/2019.
- Tay BB, Freedman BA, Rhee JM, Boden SD, Skinner HB. Chapter 4. Disorders, Diseases, and Injuries of the Spine. (https://accesssurgery.mhmedical.com/content.aspx?bookid=675§ionid=45451710) In: Skinner HB, McMahon PJ. eds. Current Diagnosis & Treatment in Orthopedics, 5e. New York, NY: McGraw-Hill; 2014. Accessed 9/26/2019.
- Kyu-Jung C, Young-Tae K, Sang-hyun S, Se-ll S. Surgical Treatment of Adult Degenerative Scoliosis. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4068860/) Asian Spine Journal. 2014 Jun; 8(3): 371-381. Accessed 9/26/2019.
Phân biệt biểu hiện ở trẻ em và người lớn
Cong vẹo vô căn thường được nhận biết trong giai đoạn trẻ tăng trưởng, còn cong vẹo ở người lớn có thể là đường cong tồn tại từ tuổi thiếu niên hoặc phát sinh do thoái hóa. Phụ huynh có thể tham khảo những dấu hiệu cong vẹo cột sống cần nhận biết sớm ở trẻ. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Điều cần theo dõi từ tuổi dậy thì đến trưởng thành
Nguy cơ đường cong tiến triển liên quan đến độ lớn đường cong và phần tăng trưởng còn lại. Việc lưu lại kết quả khám, phim X-quang khi có chỉ định và kế hoạch theo dõi giúp đánh giá thay đổi khi trẻ bước vào tuổi trưởng thành; xem những lưu ý về cong vẹo cột sống trong tuổi dậy thì. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Tự quan sát lệch vai có thay thế chẩn đoán không?
Lệch vai, bả vai hoặc eo chỉ là dấu hiệu sàng lọc; tư thế, chênh lệch chiều dài chân và vấn đề tại vai cũng có thể tạo bất đối xứng. Có thể quan sát nhẹ nhàng tại nhà để quyết định có nên đi khám, nhưng không tự kết luận góc cong; xem các bước tự quan sát dấu hiệu lệch vai và vẹo cột sống. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Hình dạng chữ C hoặc chữ S nói lên điều gì?
Các tên gọi chữ C và chữ S chỉ mô tả sơ bộ số đường cong khi nhìn cột sống từ trước hoặc sau. Hình dạng không tự cho biết mức độ nặng, nguyên nhân hay phương án điều trị; cần đánh giá từng đường cong, độ xoay, cân bằng và triệu chứng; xem sự khác nhau giữa vẹo cột sống chữ C và chữ S. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Góc Cobb được hiểu thế nào trong đánh giá cong vẹo cột sống?
Góc Cobb được đo trên phim X-quang cột sống và giúp mô tả độ lớn của đường cong. Mốc từ 10 độ thường đáp ứng định nghĩa X-quang của vẹo cột sống, nhưng quyết định theo dõi hay điều trị còn phụ thuộc tuổi, tăng trưởng, tiến triển, vị trí đường cong, triệu chứng và sai số đo; xem cách hiểu góc Cobb và các ngưỡng thường gặp. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Cong vẹo cột sống có phải nguyên nhân của mọi cơn đau lưng?
Cong vẹo cột sống có thể đi kèm đau lưng, đặc biệt khi người lớn có thoái hóa, mất cân bằng hoặc hẹp ống sống. Tuy nhiên ở trẻ có đường cong nhẹ thường không đau, và mức đau không luôn tỷ lệ với góc Cobb; cần phân biệt đau cơ học, đau thần kinh và các nguyên nhân khác; xem mối liên hệ giữa cong vẹo cột sống và đau lưng. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Người cong vẹo cột sống có thể tập gym không?
Phần lớn người cong vẹo cột sống ổn định vẫn có thể tập sức mạnh với mức tải và kỹ thuật phù hợp. Chương trình nên dựa trên triệu chứng, khả năng kiểm soát thân và hướng dẫn sau phẫu thuật nếu có; xem nguyên tắc tập gym an toàn khi bị cong vẹo cột sống. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Bài tập hỗ trợ tư thế cần được cá nhân hóa
Các bài thở, kiểm soát thân, thăng bằng và điều chỉnh tư thế có thể hỗ trợ vận động, nhưng không có một chuỗi bài tập chung phù hợp với mọi đường cong. Trước khi tự tập, nên xác định triệu chứng, khả năng kiểm soát và các hạn chế riêng; xem gợi ý bài tập hỗ trợ tư thế cho người cong vẹo cột sống. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Bàn ghế phù hợp giúp trẻ ngồi thoải mái nhưng không phòng ngừa vẹo cột sống
Bàn ghế đúng kích thước có thể giúp trẻ có điểm tựa ổn định, bớt mỏi và dễ thay đổi tư thế khi học. Tuy nhiên, tư thế xấu hoặc bàn ghế không phù hợp không được xem là nguyên nhân của vẹo cột sống vô căn và đồ nội thất không thể chỉnh thẳng đường cong; xem cách chọn bàn ghế học tập theo kích thước và nhu cầu của trẻ. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
Khi nào cần X-quang để đánh giá đường cong?
Khám lâm sàng giúp nhận biết bất đối xứng và dấu hiệu thần kinh; X-quang được chỉ định khi cần xác nhận, đo góc Cobb, lập mốc theo dõi hoặc quyết định điều trị. Không nên chụp lặp lại theo một lịch chung nếu chưa đánh giá tuổi, tăng trưởng, triệu chứng và nguy cơ tiến triển; xem khi nào nên chụp X-quang để đánh giá cong vẹo cột sống. Không dùng nhãn giai đoạn đơn lẻ để cam kết tiên lượng hoặc quyết định can thiệp.
bài viết liên quan